बाख्रा फार्म सुरु गर्ने

कामको क्रम

1. 1

   १. कति संख्याबाट सुरु गर्ने, इमानदारीपूर्वक तय गर्नुहोस्

   १०–२० माउ र एक बोकाबाट सुरु गर्नुहोस्। सिक्नका लागि सानो, तर मेहनत सार्थक हुने जति ठूलो। पछि आफ्नै पाठापाठीबाट बथान बढाउन सकिन्छ।

2. 2

   २. ठाउँ छान्नुहोस् र तयार पार्नुहोस्

   पानी नजम्ने, बाढी नपुग्ने अग्लो जमिन; भरपर्दो पानी र दाना भित्र्याउन तथा बाख्रा बाहिर पठाउन बाटो। घरबाट अलग, तर दिनको दुई पटक हेर्न सजिलो हुने दूरीमा।

3. 3

   ३. खोर बनाउनुहोस्

   सुख्खा, हावा चल्ने, र भित्र पसी सफा गर्न मिल्ने अग्लो खोर। पैसा सबैभन्दा पहिले यहीँ लगाउनुपर्छ।

4. 4

   ४. बाख्रा किन्नुअघि घाँस रोप्नुहोस्

   नेपियर र डाले घाँसका बिरुवा पहिलो कटानका लागि तयार हुन महिनौं लाग्छ। अहिले रोपेमा बाख्रा आउँदा घाँस तयार हुन्छ।

5. 5

   ५. सकेसम्म एकै पटक, एकै ठाउँबाट बाख्रा किन्नुहोस्

   स्थानीय माउ र एक राम्रो बोयर बोका। एउटै स्रोत, एउटै खेप — यसले रोग सर्ने जोखिम धेरै घटाउँछ।

6. 6

   ६. आउने हरेक बाख्रालाई छुट्टै राख्नुहोस्

   पुराना बाख्राबाट अलग ३–४ हप्ता छुट्टै राख्नुहोस् (quarantine)। आउनासाथ जुकाको औषधि दिनुहोस्।

7. 7

   ७. पहिलो दिनदेखि खोप र रेकर्ड सुरु गर्नुहोस्

   सबैभन्दा पहिले पिपिआर (PPR) को खोप। मितिसहित लेखिएको कापी सम्झनाभन्दा सधैं भरपर्दो हुन्छ।

खोर ठीक बनाउनुहोस्

बाख्राको स्वास्थ्यमा कुनै पनि औषधिभन्दा बढी योगदान खोरको हुन्छ। ओसिलो भुइँ र थुप्रिएको बासी हावाले निमोनिया, खुट्टा कुहिने रोग र जुका फेरि लाग्ने समस्या ल्याउँछ — सानो फार्मको हिसाबकिताब चुपचाप बिगार्ने यही तीन कुरा हुन्।

• भित्र उभिई हिँड्न मिल्ने अग्लो, ताकि सफाई साँच्चिकै होस्। होचो पट्टि कम्तीमा करिब ५ फिट।
• भुइँ जमिनबाट उठाइएको, वा साँच्चिकै सुख्खा राख्न सक्ने बिछ्यौना।
• बाख्राको माथिबाट हावा चल्ने, तर भुइँ तहमा बतास नलाग्ने।
• छानाको छेउ मनसुनको पानी बिछ्यौनासम्म नपुग्ने गरी बाहिर निकालिएको।
• भुइँमा हल्का भिरालो र निकास, ताकि पिसाब जम्नुभन्दा बगेर जाओस्।
• बिरामी बाख्रा, ब्याउने माउ र नयाँ आएका बाख्राका लागि छुट्टाछुट्टै कोठा।
• दाना र पानीको भाँडा भुइँबाट उठाएको, गोबर झर्ने ठाउँबाट पर।
• बाख्राहरू एकआपसमा खाँदिनुपर्ने अवस्था नआउने जति ठाउँ।

बथान बढाउनुअघि घाँस

बाख्रा पालन भन्नु घाँसको व्यवसाय हो। बाह्रै महिनाको घाँस–दाना सुरक्षित भएको फार्म बिरलै असफल हुन्छ; छ महिनाको घाँस र दोब्बर बाख्रा भएको फार्म प्रायः असफल हुन्छ। पहिले नेपियर र डाले घाँस रोप्नुहोस्, त्यसपछि जमिनले धान्न सक्ने जति मात्र बाख्रा राख्नुहोस् — उल्टो क्रममा नगर्नुहोस्।

• •बर्खायाममा धेरै परिमाणमा काट्न नेपियर वा सुपर नेपियर रोप्नुहोस्।
• •कान्ला र बारीको छेउमा डाले घाँस रोप्नुहोस् — इपिल इपिल, कुटमेरो, खनिउँ, टाँकी, किम्बु, सजिवन (मोरिङ्गा)।
• •मंसिरदेखि चैतसम्मको घाँस अभावको समयको योजना अहिल्यै बनाउनुहोस् — साइलेज वा सुख्खा घाँस (हे) बनाएर, अभाव आइपुगेपछि होइन।
• •दानाको खर्च नियमित खर्चमा गन्नुहोस्। बाख्रा किन्ने खर्चपछि सबैभन्दा ठूलो खर्च यही हो।

पहिलो बाख्रा कसरी छान्ने

धेरैजसो नयाँ किसानका लागि सबैभन्दा राम्रो संयोजन यही हो: स्थानीय माउ — जो तपाईंको हावापानी र घाँसमा पहिले नै अभ्यस्त छन् — र क्रस गराउन एक शुद्ध वा उच्च प्रतिशतको बोयर बोका। यसो गर्दा जन्मने हरेक पाठो छिटो बढ्ने क्रस हुन्छ, र माउहरूमा फार्म टिकाउने सहनशीलता कायम रहन्छ।

दर्ता, अनुदान र बीमा

नेपालमा सहुलियतपूर्ण कृषि कर्जाका कार्यक्रम र सरकारले प्रिमियममा सहयोग गर्ने पशु बीमा योजना छन्, र स्थानीय सरकारहरूले समय समयमा बाख्रा पालन तालिम तथा अनुदान कार्यक्रम चलाउँछन्। विवरण वर्ष–वर्ष फेरिन्छ र पालिका अनुसार फरक पर्छ। त्यसैले व्यावहारिक पाइला भन्नु इन्टरनेटमा लेखिएको भरमा नबसी — यो पृष्ठ पनि सहित — सम्बन्धित कार्यालयमा आफै जानु हो।

• आफ्नो वडा वा नगरपालिका/गाउँपालिका कार्यालय — दर्ता, स्थानीय अनुदान र तालिम कार्यक्रम
• जिल्लाको पशु सेवा कार्यालय — खोपमा सहयोग र प्राविधिक सल्लाह
• वाणिज्य बैंक वा कृषि विकास बैंक — सहुलियतपूर्ण कृषि कर्जा
• पशु बीमा गर्ने बीमा कम्पनी — सरकारी प्रिमियम अनुदानबारे सोध्नुहोस्

पहिलो ९० दिन

• नयाँ बाख्रालाई ३–४ हप्ता छुट्टै राख्नुहोस् र आउनासाथ जुकाको औषधि दिनुहोस्
• पिपिआर (PPR) विरुद्ध खोप लगाउनुहोस्
• कापी सुरु गर्नुहोस्: मिति, बाख्रा, तौल, उपचार
• पाँच बाख्रामा चिन्ह लगाउनुहोस् र महिनैपिच्छे तौल जाँच्नुहोस्
• रक्तअल्पता जाँच्न महिनैपिच्छे तल्लो परेलाको रङ हेर्नुहोस्
• दिनको दुई पटक दाना दिने र पानी जाँच्ने नियम बसाल्नुहोस्
• आवश्यक पर्नुअघि पशु चिकित्सकको फोन नम्बर खोरको भित्तामा लेखिराख्नुहोस्