बाख्राका मुख्य रोग र उपचार

पिपिआर — सबैभन्दा ठूलो हत्यारा

नजिकको सम्पर्क तथा साझा दाना–पानीबाट सर्ने अत्यन्त संक्रामक भाइरल रोग। संक्रमित बाख्रामध्ये ठूलो हिस्सा मर्छ, र उपचार छैन — केवल सहयोगी उपचार सम्भव छ।

• •लक्षण: उच्च ज्वरो, नाक–आँखाबाट पानी, मुखमा घाउ, पानी जस्तो पखाला, छिटो तौल घट्नु, कष्टसाथ सास।
• •तुरुन्तै: बाख्रा छुट्याउनुहोस्, फार्मबाट बाख्रा भित्र–बाहिर बन्द गर्नुहोस्, पशु चिकित्सक बोलाउनुहोस्।
• •उपचार: भाइरसको औषधि छैन। पशु चिकित्सकले पछिल्लो ब्याक्टेरियल संक्रमण र झोल दिई सहयोग गर्न सक्छन्।
• •रोकथाम: वर्षमा एक पटक खोप। यो काम गर्छ, सस्तो छ, र पूरै समाधान यही हो।

निमोनिया — मनसुनको हत्यारा

प्रायः ओसिलो बिछ्यौना, बतास, तापक्रमको अचानक परिवर्तन वा भीडभाडले सुरु हुन्छ। छिटो बिग्रिन्छ र विशेष गरी पाठापाठी मार्छ।

• •लक्षण: खोकी, छिटो वा कष्टसाथ सास, नाकबाट सिँगान, ज्वरो, नखाने, टाउको झुकाई उभिने।
• •तुरुन्तै: सुख्खा र हावा चल्ने ओतमा सार्नुहोस्, बतास नलाग्ने। त्यही दिन पशु चिकित्सक।
• •उपचार: पशु चिकित्सकले लेखेको एन्टिबायोटिक। यहाँ चाँडो उपचारले धेरै फरक पार्छ।
• •रोकथाम: सुख्खा बिछ्यौना, बाख्राको माथिबाट हावा चल्ने व्यवस्था, र भीडभाड नहुनु।

इन्टेरोटोक्सिमिया — राम्रा पाठापाठी मार्छ

अन्न वा दाना अचानक बढाउँदा पेटमा ब्याक्टेरिया छिटो बढेर हुन्छ। प्रायः सबैभन्दा छिटो बढ्ने, राम्रो खाने पाठापाठीमा, धेरैजसो कुनै चेतावनी बिना।

• •लक्षण: अचानक मृत्यु, वा पाठोले खाना छाड्नु, पेट दुख्नु, पेटमा लात हान्नु, पखाला र ढल्नु।
• •तुरुन्तै: पूरै समूहको दाना घटाउनुहोस्, त्यसपछि ७–१० दिनमा बिस्तारै बढाउनुहोस्। प्रभावित बाख्राका लागि पशु चिकित्सक।
• •उपचार: बढी बिग्रिसकेपछि प्रायः सफल हुँदैन — त्यसैले पूरै रणनीति रोकथाम हो।
• •रोकथाम: खोप लगाउनुहोस्, र दाना कहिल्यै एकैचोटि नबढाउनुहोस्। घाँसलाई मुख्य आहार बनाइराख्नुहोस्।

पेट फुल्ने (ब्लोट) — मिनेटको आपत्काल

बाख्राले निकाल्न सक्नेभन्दा छिटो पेटमा गैस जम्मा हुन्छ, र दबाबले अन्ततः सास रोक्छ। दाना अचानक फेरिँदा, ओसिलो सिमी–जातको घाँस धेरै खाँदा वा अन्न धेरै खाँदा हुन्छ।

• •लक्षण: पेटको देब्रे भाग स्पष्ट फुली कडा हुनु, छट्पटी, कष्टसाथ सास, एक ठाउँ उभिन नसक्नु।
• •तुरुन्तै: बाख्रालाई अगाडिको खुट्टा पछिल्लो भन्दा माथि पर्ने गरी उभ्याउनुहोस्, हिँडाइराख्नुहोस्, तुरुन्तै पशु चिकित्सक। पशु चिकित्सकले नभनेसम्म घाँटीबाट कुनै चीज जबरजस्ती नहाल्नुहोस्।
• •उपचार: पशु चिकित्सकले दबाब निकाल्छन्। यो साँच्चै जरुरी अवस्था हो।
• •रोकथाम: दाना बिस्तारै फेर्नुहोस्; भोकै बाख्रालाई ओसिलो सिमी–जातको घाँसमा नछाड्नुहोस्।

पाठापाठीको पखाला र कोक्सिडियोसिस

• •लक्षण: पानी जस्तो पखाला, कहिलेकाहीं कालो वा रगत मिसिएको, कन्थन, ढिलो वृद्धि, खस्रो भुत्ला, कमजोरी।
• •तुरुन्तै: छुट्याउनुहोस्, बिछ्यौना सफा र सुख्खा बनाउनुहोस्, निर्जलीकरण रोक्न जीवनजल मिसाएको सफा पानी दिनुहोस्।
• •उपचार: पशु चिकित्सकबाट कोक्सिडियाको विशेष औषधि। साधारण जुकाको औषधिले कोक्सिडियोसिस निको हुँदैन।
• •रोकथाम: सुख्खा बिछ्यौना, भुइँबाट माथि उठाइएको दानाको भाँडो, पाठापाठी भीडभाडमा नराख्नु।

खोरेत

• •लक्षण: मुख र खुट्टामा फोका र घाउ, र्याल काढ्नु, लङ्गडाउनु, खान नमान्नु।
• •तुरुन्तै: छुट्याउनुहोस्। नरम दाना र सफा पानी दिनुहोस्। पशु चिकित्सक सम्पर्क गर्नुहोस्।
• •उपचार: सहयोगी — बाख्रालाई खाइराख्ने बनाउनु र घाउमा अन्य संक्रमण रोक्नु।
• •रोकथाम: खोप, र नयाँ बाख्रालाई कडाईका साथ छुट्टै राख्ने व्यवस्था।

खुट्टा कुहिने रोग

• •लक्षण: लङ्गडाउनु, खुट्टा तातो र सुन्निएको, औंलाबीच नराम्रो गन्ध।
• •तुरुन्तै: सुख्खा ठाउँमा सार्नुहोस्। खुर सफा गरी काट्नुहोस्।
• •उपचार: खुर काट्ने र बाहिरी औषधि; पशु चिकित्सकले एन्टिबायोटिक थप्न सक्छन्।
• •रोकथाम: सुख्खा भुइँ र नियमित खुर काट्ने काम। ओसिलो गोबरमा उभिनु कारण हो।

थुनेलो (म्यास्टाइटिस)

• •लक्षण: थुन कडा, तातो र सुन्निएको; दूध फेरिएको वा नआउने; माउले पाठापाठीलाई दूध चुसाउन नदिने।
• •तुरुन्तै: थुन सफा राख्नुहोस्, माउले नखुवाएमा पाठापाठी छुट्याउनुहोस्, पशु चिकित्सक सम्पर्क गर्नुहोस्।
• •उपचार: पशु चिकित्सकबाट एन्टिबायोटिक। दूध प्रयोग गर्नुअघि औषधिको प्रतीक्षा अवधि सोध्नुहोस्।
• •रोकथाम: सफा र सुख्खा बिछ्यौना, र थुनमा चोट लागेमा तुरुन्तै ध्यान।

बाहिरी परजीवी — चिल्ला, जुम्रा र किर्ना

• •लक्षण: कन्याउनु र घोट्नु, भुत्ला झर्नु, छाला पाप्रा पर्नु, धेरै भएमा रक्तअल्पता।
• •तुरुन्तै: बाख्रा र खोर सँगै उपचार गर्नुहोस् — बाख्रा मात्र उपचार गरेमा खोरबाट फेरि लाग्छ।
• •उपचार: पशु चिकित्सक वा एग्रोभेटबाट उपयुक्त बाहिरी परजीवीको औषधि।
• •रोकथाम: सफा सुख्खा बिछ्यौना, नियमित जाँच, र नयाँ बाख्राको छुट्टै राख्ने अवधिमा उपचार।

फार्ममा प्राथमिक उपचार बाकस राख्नुहोस्

• थर्मोमिटर
• जीवनजल / ओआरएस पाउडर
• एन्टिसेप्टिक झोल र सफा कपास
• खुर काट्ने कैंची
• एक प्रयोगमा फालिने पञ्जा
• सफा सिरिन्ज र सुई
• मिति, ज्वरो र उपचार लेख्ने कापी
• खोरको भित्तामा लेखिएको पशु चिकित्सकको फोन नम्बर