बढ्दै गरेका बाख्राका लागि आहार तालिका

तौल अनुसार दैनिक कति खुवाउने

आहारको मात्रा उमेरले नभई तौलले तय हुन्छ। बढ्दै गरेको बाख्रालाई दैनिक आफ्नो तौलको करिब ३ देखि ४% बराबर सुक्खा पदार्थ चाहिन्छ। ताजा घाँसमा पानी धेरै हुने हुनाले जोखिएको ताजा घाँसको तौल यसभन्दा धेरै हुन्छ — तल दिइएका आँकडा त्यही ताजा तौलको हो।

स्थानीय सामग्रीबाट दाना बनाउने अनुपात

यो नेपालभर पाइने सामग्री प्रयोग गरी बनाइने सामान्य प्रयोगको बढुवा दाना (ग्रोअर मिक्स) हो। आफ्नो ठाउँमा सजिलै र सस्तोमा पाइने सामग्री अनुसार अनुपात मिलाउनुहोस् — लक्ष्य पर्याप्त प्रोटिन र शक्ति हो, कुनै एक निश्चित सूत्र होइन।

एक क्विन्टल (१०० किलो) बनाउनु हो भने यही अनुपातलाई किलोमा पढ्नुहोस् — ४० किलो मकै, २५ किलो गहुँको चोकर, २५ किलो पिना, ७ किलो धानको ढुटो र ३ किलो खनिज मिश्रण तथा नुन।

• सामग्री तौलेर मिसाउनुहोस्, अन्दाजले होइन।
• ढुसी लागेको वा गन्हाउने सामग्री कदापि प्रयोग नगर्नुहोस् — ढुसीले बाख्रा मार्न सक्छ।
• बनाएको दाना सुख्खा, छायाँमा र भुइँबाट माथि उठाएर राख्नुहोस्।
• एक पटकमा दुई–तीन हप्तालाई पुग्ने मात्र बनाउनुहोस्, जसले बिग्रन पाउँदैन।
• खनिज मिश्रण र नुन छुटाउनुहोस् न — यही सानो भागले वृद्धि तय गर्छ।

बाख्राले साँच्चै मन पराउने डाले घाँस

रुखका पात (डाले घाँस) धेरैजसो नेपाली फार्मका लागि सबैभन्दा सस्तो प्रोटिनको स्रोत हो, र बाख्राले रुचाएर खान्छ। खेतको डिल वा बारीको किनारामा केही बोट लगाएमा त्यसको फाइदा वर्षौंसम्म आउँछ।

• •इपिल इपिल — प्रोटिन धेरै उच्च। पूरै आहार यही नबनाई आहारको एक भाग मात्र बनाउनुहोस्।
• •कुटमेरो — पहाडभर भरपर्दो र बाख्राले मन पराउने डाले घाँस।
• •दवदवै — सुख्खा मौसममा पनि पात पाइन्छ।
• •खनिउ — व्यापक रूपमा प्रयोग हुने र सजिलै खाइदिने।
• •टाँकी — स्वादिलो र राम्रो उत्पादन दिने।
• •किम्बु (मलबेरी) — गुणस्तरीय पात, काटेपछि छिटो पलाउने।
• •सजिवन (मोरिङ्गा) — उत्कृष्ट प्रोटिन, तराईमा छिटो बढ्छ।

लगाउन लायक घाँस

सुख्खा महिनाका लागि योजना

घाँस मनसुनमा सबैभन्दा छिटो बढ्छ र करिब पुसदेखि चैतसम्म (डिसेम्बरदेखि अप्रिल) अभाव हुन्छ। गर्मीमा राम्रो तौल बढाएका बाख्राले हिउँदमा त्यही तौल गुमाउँछन्, र महिनौंको प्रगति खेर जान्छ। मनसुनको बढी भएको घाँस जोगाएर राख्नुले मात्र यो रोक्छ।

1. 1

   बढी भएको घाँस उत्तम अवस्थामा काट्नुहोस्

   मकै वा नेपियर बुढो भइसकेपछि नभई पोषण सबैभन्दा बढी हुने बेला काट्नुहोस्।

2. 2

   छोटो टुक्रा पार्नुहोस्

   घाँस काट्ने मसिन (चाफ कटर) ले १–२ इन्चमा काटेको घाँस धेरै कसिलो गरी अटाउँछ।

3. 3

   हावा निकाल्नुहोस्

   बोरा वा खाल्डोमा राम्ररी कुल्चेर कसिलो बनाउनुहोस्। भित्र रहेको हावाले साइलेज बिगार्छ।

4. 4

   हावा नछिर्ने गरी बन्द गर्नुहोस्

   पूरै छोपी बन्द गर्नुहोस् र खोल्नुअघि कम्तीमा तीन हप्ता छाड्नुहोस्।

5. 5

   एक हप्ता लगाई बिस्तारै खुवाउनुहोस्

   पेटले अभ्यस्त हुन पाउने गरी अलिअलि मिसाउँदै जानुहोस्।

खनिज, नुन र पानी

• •खनिज मिश्रण वा मिनरल ब्लक सधैं उपलब्ध राख्नुहोस् — खनिजको कमीले वृद्धि बिग्रिन्छ र पाठापाठी कमजोर जन्मिन्छन्।
• •नुन सधैं पाउने व्यवस्था हुनुपर्छ।
• •सफा पानी बाह्रै घण्टा उपलब्ध राख्नुहोस्। भाँडो माझ्नुहोस् — फोहोर पानी बाख्राले कम पिउँछ र त्यसपछि कम खान्छ।
• •गर्भवती र दूध दिने माउलाई थप क्याल्सियम चाहिन्छ — उनको खनिज कटौती नगर्नुहोस्।